آزمایش NIPT چیست و چه کسانی باید آن را انجام دهند؟

آزمایش NIPT (Non-Invasive Prenatal Testing) یا همان غربالگری DNA آزاد جنینی، یکی از پیشرفته‌ترین روش‌های غربالگری در دوران بارداری است که به والدین اجازه می‌دهد با اطمینان بالا از سلامت کروموزومی جنین آگاه شوند. برخلاف روش‌های تهاجمی قدیمی، این آزمایش تنها با یک نمونه خون ساده از مادر انجام می‌شود و ریسک آسیب به جنین را به صفر می‌رساند.

در این مقاله به بررسی علمی و کاربردی این تست می‌پردازیم تا با دیدی روشن برای سلامت مادر و جنین تصمیم‌گیری کنید.


آزمایش NIPT چیست؟

در دوران بارداری، قطعات کوچکی از DNA جنین در خون مادر جریان می‌یابد. آزمایش NIPT با آنالیز این قطعات DNA آزاد (cfDNA) که از جفت به خون مادر راه یافته است، ناهنجاری‌های کروموزومی شایع را بررسی می‌کند.

این تست به‌ویژه برای تشخیص احتمال وجود تریزومی ۲۱ (سندرم داون)، تریزومی ۱۸ (سندرم ادواردز) و تریزومی ۱۳ (سندرم پاتو) استفاده می‌شود و دقت بسیار بالاتری نسبت به غربالگری‌های سه‌ماهه اول و دوم (آزمایش خون و سونوگرافی NT) دارد.


چرا انجام آزمایش NIPT اهمیت دارد؟

دقت بالای این تست در تشخیص ناهنجاری‌های کروموزومی، آن را به ابزاری قدرتمند برای آرامش خاطر والدین تبدیل کرده است. اهمیت اصلی این آزمایش در این است که نرخ مثبت کاذب بسیار پایینی دارد؛ به این معنی که احتمال خطای آن در تشخیص سلامت جنین بسیار کمتر از غربالگری‌های معمولی است. این ویژگی باعث می‌شود تا بسیاری از مادران از انجام تست‌های تهاجمی و پرخطر مانند آمنیوسنتز (نمونه‌برداری از مایع آمنیوتیک) بی‌نیاز شوند.


چه کسانی کاندیدای اصلی این تست هستند؟

اگرچه امروزه انجام آزمایش NIPT به عنوان یک گزینه غربالگری برای تمامی مادران باردار پیشنهاد می‌شود، اما برای گروه‌های زیر اهمیت ویژه‌ای دارد:

  • مادرانی که در سونوگرافی‌های روتین یا غربالگری‌های مرحله اول و دوم دچار ریسک متوسط یا بالا شده‌اند.
  • زنان باردار با سن ۳۵ سال و بالاتر (به دلیل افزایش ریسک ناهنجاری‌های کروموزومی در سنین بالاتر).
  • مادرانی که سابقه داشتن فرزند با ناهنجاری‌های کروموزومی داشته‌اند.
  • زوج‌هایی که نگران سلامت جنین خود هستند و به دنبال اطمینان بیشتری نسبت به غربالگری‌های استاندارد می‌باشند.

 


تفسیر نتایج آزمایش NIPT؛ چه زمانی باید نگران شد؟

نتایج این آزمایش به دو صورت گزارش می‌شود: «کم‌خطر» (Low Risk) یا «پرخطر» (High Risk).

اگر نتیجه پرخطر گزارش شود، به‌هیچ‌عنوان به معنای ابتلای قطعی جنین به ناهنجاری نیست. در صورت دریافت چنین نتیجه‌ای، پزشک متخصص با ارزیابی سونوگرافی‌های دقیق، انجام مشاوره‌های ژنتیک و در نهایت پیشنهاد تست‌های تشخیصی تهاجمی (مانند آمنیوسنتز)، وضعیت را به طور قطعی بررسی می‌کند. همچنین، گاهی اوقات ممکن است تست به صورت «غیرقابل‌گزارش» اعلام شود؛ این وضعیت نیز باید توسط پزشک پیگیری شود، زیرا گاهی می‌تواند به معنای نیاز به بررسی‌های بیشتر از نظر سلامت جنین باشد.


زمان مناسب برای انجام تست

آزمایش NIPT می‌تواند از هفته دهم بارداری به بعد انجام شود. چون در این زمان، میزان DNA جنین در خون مادر به حد کافی رسیده است تا امکان تحلیل دقیق وجود داشته باشد. برخلاف سایر غربالگری‌ها، این آزمایش نیازی به ناشتایی ندارد و در هر زمانی از روز قابل انجام است.


سوالات متداول

آیا آزمایش NIPT جایگزین سونوگرافی NT می‌شود؟

خیر. NIPT فقط مسائل کروموزومی را بررسی می‌کند، در حالی که سونوگرافی NT برای بررسی ساختار فیزیکی جنین، سلامت قلب و تشخیص ناهنجاری‌های آناتومیک ضروری است و این دو روش مکمل یکدیگرند.

تفاوت اصلی NIPT با آمنیوسنتز چیست؟

NIPT یک آزمایش غربالگری غیرتهاجمی است که فقط ریسک را بررسی می‌کند، اما آمنیوسنتز یک روش تشخیصی تهاجمی است که با نمونه‌برداری مستقیم، وجود یا عدم وجود ناهنجاری را با قطعیت مشخص می‌کند.

آیا دوقلوها هم می‌توانند این تست را انجام دهند؟

بله، در بارداری‌های دوقلو نیز می‌توان از این آزمایش برای بررسی تریزومی‌های ۲۱، ۱۸ و ۱۳ استفاده کرد و دقت آن در این موارد مورد تایید است.


جمع‌بندی

آزمایش NIPT یک گام بزرگ در پزشکی نوین برای آرامش خاطر والدین و سلامت بارداری است. با استفاده از این غربالگری غیرتهاجمی و دقیق، می‌توان احتمال ناهنجاری‌های کروموزومی را با کمترین ریسک ممکن بررسی کرد.

اگرچه این تست جایگزین معاینات ساختاری و سونوگرافی نیست، اما دقت بالای آن در تشخیص ناهنجاری‌ها، آن را به یکی از بهترین گزینه‌ها برای مادران باردار تبدیل کرده است. در صورت دریافت نتیجه پرخطر، انجام مشاوره‌های تخصصی ژنتیک و تست‌های تشخیصی برای رسیدن به اطمینان صد در صد ضروری است.

منابع

  1. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) — Practice Advisory: Screening for Fetal Chromosomal Abnormalities
  2. Society for Maternal-Fetal Medicine (SMFM) — Cell-free DNA screening for aneuploidies: Updated guidance

No.46

05/08